Unix និង Linux៖ តើវាជាប្រព័ន្ធតែមួយ ឬខុសគ្នា?

នៅពេលដែលគេនិយាយអំពី Unix និង Linux តើអ្នកគិតថាវាជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការតែមួយ ឬខុសគ្នា? អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ (Developers) ជាច្រើនតែងតែច្រឡំថាប្រព័ន្ធទាំងពីរនេះជាប្រព័ន្ធតែមួយ ដោយសារពួកវាប្រើប្រាស់ Command ស្រដៀងគ្នា មានគោលការណ៍រចនាដូចគ្នា ហើយ Linux ក៏ទទួលបានការបំផុសគំនិតយ៉ាងខ្លាំងពី Unix ផងដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណា Linux មិនមែនជា Unix នោះទេ!

តើ Unix មានប្រភពមកពីណា? ហេតុអ្វីបានជា Linux មានលក្ខណៈស្រដៀង Unix ខ្លាំងម្ល៉េះ? ហើយតើ Linux ក្លាយជាប្រព័ន្ធដ៏ពេញនិយមបំផុតក្នុងពិភពកុំព្យូទ័រទំនើបដោយរបៀបណា?

1. ប្រភពដើម និងទស្សនវិជ្ជារបស់ Unix

ប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 នៅពេលដែលស្ថាប័ន Bell Labs, MIT និង General Electric បានសហការគ្នាបង្កើតប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ (Operating System) ដ៏ធំមួយឈ្មោះថា Multics។ ប៉ុន្តែដោយសារគម្រោងនេះមានភាពស្មុគស្មាញ និងលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង គម្រោងនេះក៏ត្រូវទាក់ទើរ។

នៅឆ្នាំ 1969 លោក Ken Thompson និងក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ Bell Labs បានសម្រេចចិត្តបង្កើតប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការផ្ទាល់ខ្លួនដែលមានទំហំតូចជាងមុន ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា Unix។

“

ទស្សនវិជ្ជារបស់ Unix (The Unix Philosophy): Unix មិនត្រឹមតែជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាបានណែនាំនូវវិធីសាស្ត្រគិតបែបថ្មី៖ "បង្កើត Tools ដែលមានទំហំតូច ផ្តោតលើមុខងារច្បាស់លាស់ ធ្វើការងារមួយឱ្យបានល្អឥតខ្ចោះ ហើយងាយស្រួលក្នុងការភ្ជាប់បញ្ចូលគ្នា"។

ជំនួសឱ្យការបង្កើតកម្មវិធីដ៏ធំមួយដែលធ្វើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង អ្នកអាចប្រើ Command តូចៗផ្សេងគ្នា រួចតភ្ជាប់ពួកវាបញ្ចូលគ្នាដោយប្រើ Pipes (|)៖

cat ac.log | grep error | sort

Command ខាងលើបង្ហាញពីរបៀបដែលតម្រៀបការស្វែងរកអត្ថបទកំហុស (Error) និងរៀបចំវាឱ្យមានរបៀបរៀបរយដោយរលូន។

សមិទ្ធផលសំខាន់៖ ភាសា C និងភាព Portable

ដើមឡើយ Unix ជាប់ជំពាក់យ៉ាងខ្លាំងជាមួយ Hardware ជាក់លាក់។ ប៉ុន្តែនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ផ្នែកភាគច្រើននៃ Unix ត្រូវបានសរសេរឡើងវិញដោយប្រើ ភាសា C (C Programming Language)។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះធ្វើឱ្យ Unix មានភាព Portable (អាចយកទៅរត់លើម៉ាស៊ីនផ្សេងៗបានដោយមិនបាច់សរសេរ OS ឡើងវិញទាំងស្រុង)។

កត្តានេះបានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនជាច្រើនយក Unix ទៅអភិវឌ្ឍជាជំនាន់ផ្ទាល់ខ្លួន៖

• IBM បង្កើត AIX
• Sun Microsystems បង្កើត Solaris
• HP បង្កើត HP-UX
• BSD (Berkeley Software Distribution)

ដូច្នេះ ពាក្យថា "Unix" មិនសំដៅលើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែវាជា ត្រកូលប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ (Family of Systems)។

2. ការចាប់កំណើតរបស់ Linux និងពាក្យថា "Unix-like"

ផ្លាស់មកឆ្នាំ 1991 និស្សិតម្នាក់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Helsinki ឈ្មោះ Linus Torvalds បានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Minix (ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការតូចមួយបង្កើតឡើងសម្រាប់គោលបំណងសិក្សា)។ ដោយសារគាត់ចង់បន្ថែមមុខងារថ្មីៗដែល Minix មិនមាន គាត់ក៏បានចាប់ផ្តើមសរសេរ Kernel ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។

ការយល់ច្រឡំដ៏ធំមួយ

មនុស្សជាច្រើនគិតថា Linux ត្រូវគេបង្កើតឡើងដោយយក Source Code របស់ Unix មកកែច្នៃ។ ការពិតគឺ Linux ត្រូវបានសរសេរឡើងពីបាតដៃទទេ (Written from scratch) ប៉ុន្តែវាដើរតាមទស្សនវិជ្ជា និងការរចនារបស់ Unix ទាំងស្រុង។ ហេតុនេះហើយបានជាគេហៅ Linux ថាជាប្រព័ន្ធ "Unix-like" (ស្រដៀង Unix)។

3. Kernel vs. Operating System (Distributions)

នៅពេលដែលគេនិយាយថា "Linux" គេច្រើនតែសំដៅលើ Ubuntu, Fedora, ឬ Debian។ ប៉ុន្តែតាមបច្ចេកទេស Linux គឺជា Kernel ប៉ុណ្ណោះ។

• Kernel (ស្នូល): គឺជាបេះដូងនៃប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ ដែលគ្រប់គ្រងលើ CPU, Memory, Processes, Devices និងការទំនាក់ទំនងរវាង Hardware និង Software។
• Distribution (Distro): គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទាំងមូលដែលយក Kernel ទៅបូកផ្សំជាមួយ System Tools, User Interfaces, និង Applications ផ្សេងៗ។

“

ប្រៀបធៀបសាមញ្ញ៖ Linux គឺជា "ម៉ាស៊ីនរថយន្ត" (Engine) រីឯ Ubuntu គឺជា "រថយន្តទាំងមូល" (Vehicle) ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងជុំវិញម៉ាស៊ីននោះ។

ដោយសារតែ Linux ជា Open-source software ក្រុមហ៊ុន និងសហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍អាចយក Linux Kernel ទៅកែច្នៃបង្កើតជា Linux Distributions សម្រាប់គោលបំណងខុសៗគ្នា៖

• Enterprise & Servers: Red Hat Enterprise Linux (RHEL), Ubuntu Server, Rocky Linux
• Desktop Users: Ubuntu, Linux Mint, Fedora
• Security & Pentesting: Kali Linux
• Embedded Devices & Cloud: Alpine Linux, Android (ប្រើប្រាស់ Linux Kernel)

4. ហេតុអ្វីបានជា Command របស់ពួកវាស្រដៀងគ្នា?

ប្រសិនបើអ្នកចេះប្រើប្រាស់ Command Line លើ Linux អ្នកនឹងមានអារម្មណ៍ស៊ាំពេលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ Unix ផ្សេងទៀត។ Command មូលដ្ឋានដូចជា ls, cd, cp, mv, grep, និង ps សុទ្ធតែជាមរតកដែល Linux ទទួលបានពី Unix។

ទោះជាយ៉ាងណា ពួកវាមិនដូចគ្នាទាំងស្រុងនោះទេ៖

1. Package Managers: Linux ប្រើ apt, dnf, ឬ pacman រីឯប្រព័ន្ធ Unix ប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង Software ផ្សេងពីនេះ។
2. System Utilities: ប្រព័ន្ធ Unix នីមួយៗ (ដូចជា AIX ឬ macOS ដែលជា Unix-certified) មាន Tool គ្រប់គ្រង System Administration និង Configurations ផ្ទាល់ខ្លួន។

5. សង្ខេបប្រៀបធៀប៖ Unix vs Linux

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

Linux មិនមែនជា Unix ទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាអ្នកបន្តវេនដ៏ជោគជ័យបំផុតនៃទស្សនវិជ្ជារបស់ Unix។ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង ទស្សនវិជ្ជាដ៏រឹងមាំរបស់ Unix និង គំរូសេរីភាព Open-Source របស់ Linux បានធ្វើឱ្យ Linux ក្លាយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់បំផុតនៃពិភពបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ចាប់តាំងពី Cloud Infrastructure, Kubernetes, Supercomputers រហូតដល់ទូរស័ព្ទ Android នៅក្នុងដៃរបស់អ្នក។